0
Zespół dysgalakcji poporodowej (PDS) jest wieloczynnikowym schorzeniem występującym u loch w okresie okołoporodowym, charakteryzującym się zmniejszoną lub całkowicie zahamowaną laktacją, często współwystępującą z brakiem apetytu, gorączką oraz zaburzeniami gruczołu mlekowego lub układu moczowo-płciowego. Konsekwencje ponoszą również prosięta – obserwuje się u nich wyższą śmiertelność oraz słabsze tempo wzrostu.
Częstość występowania PDS znacznie się różni w zależności od przyjętej definicji (pojedyncze lub współwystępujące objawy: hipertermia z różnymi progami temperatury, brak apetytu, dysgalakcja w dniach po porodzie) – od 1–15% loch w starszych badaniach do ponad 70% w badaniach najnowszych. We Francji niemal połowa ferm zmaga się z ciężkimi postaciami PDS, które dotyczą około 4% loch.
Poza objawami klinicznymi PDS uznawany jest za złożony zespół chorobowy wynikający ze współdziałania stanu zapalnego, zaburzeń metabolicznych i zdrowotnych, higieny, żywienia, zarządzania porodem oraz warunków utrzymania. Czynniki ryzyka były przedmiotem niedawnych przeglądów opartych na wynikach badań eksperymentalnych lub ograniczonej liczbie badań epidemiologicznych. Są to jednak badania przestarzałe i/lub oparte na niewielkich grupach zwierząt, a ponadto stosują różne kryteria definiowania PDS (hipertermia ≥ 40°C, brak apetytu, dysgalakcja, obrzęk gruczołu mlekowego, wypływ z dróg rodnych, zaparcia, apatia), co utrudnia przeniesienie ich wniosków na współczesne warunki produkcyjne.
Zapobieganie opiera się na połączeniu kilku działań: precyzyjnym zarządzaniu żywieniem i podażą włókna, właściwym prowadzeniu porodu oraz poprawie dobrostanu i zdrowia loch. W kontekście ograniczania stosowania antybiotyków w produkcji trzody chlewnej identyfikacja i priorytetyzacja praktyk obarczonych najwyższym ryzykiem stanowi kluczowy element ograniczania częstości występowania PDS oraz stosowania antybiotykoterapii.
Celem badania IFIP było uzyskanie danych dotyczących częstości występowania i aktualnych objawów PDS na francuskich fermach, a także określenie charakterystyki ferm dotkniętych tym problemem oraz związanych z nim czynników ryzyka.
Przeprowadzono ankietę na 55 fermach, które podzielono na trzy grupy w zależności od częstości zgłaszanych poważnych przypadków (≥2 objawy kliniczne): PDS− (brak przypadków), PDS+ (sporadyczne przypadki) oraz PDS++ (częste przypadki).
Ciężką postać PDS zgłaszano średnio u 0% (PDS−), 1,6% (PDS+) oraz 8,3% (PDS++) loch rocznie. W 80% przypadków pojawiała się w ciągu dwóch dni od porodu, bez wyraźnej sezonowości i we wszystkich grupach loch.
Spośród objawów klinicznych obserwowanych w każdym cyklu produkcyjnym najczęściej zgłaszano gorączkę oraz słabo rozwijające się prosięta – odpowiednio przez 73% i 71% hodowców. Często występowały również problemy z apetytem u loch (64%). Nieprawidłowy wypływ z sromu oraz problemy z gruczołem mlekowym obserwowano rzadziej (odpowiednio na 38% i 37% ferm) (Rysunek 1).
Obecność ciężkiego PDS, definiowanego jako jednoczesne występowanie u lochy co najmniej 2 z 5 wymienionych objawów klinicznych, była według hodowców obserwowana regularnie w każdym cyklu produkcyjnym (PDS++), sporadycznie (PDS+) lub nie występowała wcale (PDS−) odpowiednio na 46%, 33% i 21% ferm.
Rysunek 1. Objawy kliniczne obserwowane w każdym cyklu produkcyjnym.
Zapytani o działania podejmowane w celu ograniczenia objawów PDS, hodowcy najczęściej wskazywali środki związane ze zdrowiem, higieną, żywieniem i kondycją loch, a także niektóre specyficzne praktyki: ograniczenie manipulacji przy zwierzętach, podawanie oksytocyny, leczenie antybiotykami lub terapię ukierunkowaną na układ moczowo-płciowy.
Rysunek 2. Działania podejmowane przez hodowców w celu ograniczenia objawów PDS (% odpowiedzi).
Badanie to potwierdza wieloczynnikowy charakter PDS związany ze zdrowiem, żywieniem, higieną i zarządzaniem stadem (Rysunek 2). Podkreśla ono znaczenie czynników związanych ze stanem zapalnym (kulawizny, pogryzienia itp.), który stanowi jeden z mechanizmów fizjologicznych zaangażowanych w rozwój PDS. Potwierdzono również istotny związek między kulawiznami a PDS, wskazując na ścisłe powiązanie problemów zdrowotnych z występowaniem tego zespołu.
Ryzyko związane z żywieniem na mokro wymaga dalszego wyjaśnienia. Może ono wynikać ze zmian w mikrobiomie, niedostatecznej higieny systemów zadawania paszy lub niewystarczającej precyzji systemów żywienia płynnego. Fermy dotknięte PDS częściej zgłaszały również ograniczone stosowanie pasz włóknistych lub słomy, a także częstsze zmiany rodzaju i formy paszy po wprowadzeniu loch do porodówki.
Oceniona zostanie wartość predykcyjna wskaźnika łączącego indywidualne problemy zdrowotne (kulawizny, uszkodzenia gruczołu mlekowego, rany po pogryzieniach, uszkodzenia sromu, ropnie, niedokrwistość itp.) oraz kondycję loch.
Sylviane Boulot, specjalistka ds. rozrodu świń w IFIP. Opracowano na podstawie publikacji przygotowanej we współpracy z INRAE oraz laboratorium Chêne Vert, przedstawionej w lutym 2026 r. podczas 58. Journées de la Recherche Porcine.