Zaparcia u loch – ukryty wróg

Żywienie i sposób zadawania paszy mogą zarówno pozytywnie, jak i negatywnie wpływać na problem zaparć. Należy pamiętać, że zagadnienie to może wykazywać synergiczne interakcje z innymi obszarami, takimi jak zarządzanie.

Przyczyny i czynniki zaparć

Zaparcia są jednym z głównych wyzwań u współczesnych loch wysokoplennych. Charakteryzują się trudnością w oddawaniu kału lub niską częstotliwością defekacji, co prowadzi do powstawania twardych, suchych mas kałowych. Główne przyczyny tego problemu przedstawiono poniżej.

	Dieta: Ilość podawanej paszy wpływa na jakość kału. Niedobór włókna w dawce pokarmowej może sprzyjać zaparciom. Gwałtowne przejście z diety ciążowej na laktacyjną. Zmiany ilości paszy w tych okresach.
	Nawodnienie: Ograniczone pobranie wody (z powodu jej jakości lub dostępności) prowadzi do bardziej suchych i trudniejszych do wydalenia mas kałowych. Zjawisko to jest szczególnie częste u loszek wprowadzanych do nowych pomieszczeń, np. porodówek.
	Aktywność fizyczna: Lochy utrzymywane w kojcach indywidualnych z ograniczoną aktywnością częściej cierpią na zaparcia. Przeniesienie loch z systemów grupowych do porodówek również zwiększa ryzyko.
	Hormony: Stres może wywoływać zmiany hormonalne wpływające na motorykę jelit, związane z: przemieszczaniem zwierząt, zmianą diety, odwodnieniem, zaawansowaną ciążą, podawaniem leków w okresie okołoporodowym.

Ocena częstości występowania zaparć

Aby ocenić sytuację na fermie, metody oceny powinny być powtarzalne, proste i możliwe do zastosowania w warunkach produkcyjnych.

Poniżej przedstawiono niektóre z dostępnych metod:

Ocena punktowa w skali od 0 do 5
technika subiektywna
0: brak kału	1: suche, w postaci bobków	2: suche do prawidłowych	3: prawidłowe do miękkich, ale uformowane	4: wilgotne, nadal uformowane, ale mniej zwarte	5: bardzo wilgotne, nieuformowane, płynne
Profil popiołu w kale, %
technika złożona
Podawać lochom obojętny i niestrawny materiał (glinokrzemiany) oraz pobierać próbki kału dwa razy dziennie. Wykonać analizę popiołu w piecu laboratoryjnym w celu wykrycia zwiększonej zawartości popiołu w kale.
Godziny od porodu do pierwszego oddania kału
prosta technika obiektywna
Klatki porodowe powinny być utrzymywane w czystości, bez widocznych odchodów. Należy rejestrować dzień/godzinę pojawienia się pierwszego widocznego kału.

Metodologią stosowaną w badaniach aplikacyjnych prowadzonych na fermach komercyjnych jest trzecia technika. Pozwala ona na uzyskanie wartości obiektywnej, tj. liczby godzin, jakie locha potrzebuje na oddanie pierwszego kału po porodzie, co umożliwia dalszą analizę matematyczną.

Na zdjęciu 1 przedstawiono różne konsystencje kału w zależności od liczby dni, które upłynęły od porodu do momentu oddania kału przez lochę. Można zauważyć, że im dłużej locha nie oddaje kału, tym większa jest jego twardość i zwartość.

Badania przeprowadzone na wielu fermach w różnych krajach Ameryki Łacińskiej i Europy pozwoliły na stworzenie obszernej bazy danych, która pokazuje, że problem ten jest znacznie częstszy, niż się powszechnie uważa.

Poniżej przedstawiono podsumowanie 10 najważniejszych efektów zaobserwowanych na ocenianych fermach w ciągu ostatnich dwóch lat.

Narzędzia interwencyjne ograniczające ten problem

• Rejestrowanie danych i monitoring: Prowadzenie szczegółowych zapisów dotyczących zdrowia i zachowania loch, a także parametrów związanych z żywieniem, nawodnieniem i zarządzaniem, pozwala na identyfikację trendów oraz proaktywne dostosowywanie strategii zapobiegania zaparciom.
• Przemieszczanie loch do porodówek: Proces ten powinien przebiegać spokojnie i płynnie, aby zminimalizować stres, który może negatywnie wpływać na funkcjonowanie układu pokarmowego.
• Maksymalizacja pobrania wody wysokiej jakości: W wielu gospodarstwach system pojenia w okresie ciąży różni się od stosowanego w porodówkach, co może prowadzić do obniżonego pobrania wody w pierwszych dniach po przeniesieniu loch. Kluczowe jest zapewnienie odpowiedniego przepływu wody w momentach karmienia wszystkich loch oraz wysokiej jakości podawanej wody.
• Rutyna żywieniowa: Zapewnienie regularnego i częstego pobrania paszy oraz unikanie długich okresów głodzenia jest kluczowe dla poprawy funkcjonowania przewodu pokarmowego.
• Diety okołoporodowe: Indywidualne dostosowanie składu diety w tym okresie ma kluczowe znaczenie i obejmuje odpowiedni dobór składników oraz dodatków żywieniowych i funkcjonalnych w zależności od warunków danego gospodarstwa.
• Zastosowanie włókna: Włókno odgrywa istotną rolę w zapobieganiu zaparciom poprzez stymulację motoryki jelit, retencję wody oraz prawidłowe formowanie kału. Pomimo postępów w zrozumieniu jego działania, nadal istnieją wyzwania związane z optymalizacją jego poziomu i zastosowania na różnych etapach produkcji.
• Stosowanie probiotyków: Wykazano, że wykorzystanie aktywnych drożdży jako probiotyków pozytywnie wpływa na ograniczenie zaparć u loch poprzez poprawę równowagi mikroflory jelitowej i funkcji trawiennych.
• Zastosowanie siarczanu magnezu: Jego działanie przeczyszczające polega na zatrzymywaniu wody w jelitach, co zmiękcza kał i ułatwia jego wydalanie. Dawka i częstotliwość stosowania powinny być dostosowane do warunków konkretnego gospodarstwa. Jest to skuteczne i ekonomiczne rozwiązanie możliwe do wdrożenia w praktyce.

Są to główne rozwiązania, które zostały z powodzeniem wdrożone na fermach komercyjnych. Należy jednak podkreślić, że – jak w każdym aspekcie produkcji – nie istnieją rozwiązania uniwersalne. Dlatego zaleca się, aby każde gospodarstwo weryfikowało te narzędzia poprzez prowadzenie badań aplikacyjnych dostosowanych do własnych warunków.

Podejście to pozwala na bardziej precyzyjny dobór i łączenie strategii, co przekłada się na poprawę dobrostanu zwierząt, wyników produkcyjnych oraz rentowności produkcji trzody chlewnej.