Wczesne pobieranie paszy po odsadzeniu: prawdziwy punkt zwrotny dla zdrowia jelit

Tradycyjnie uwaga poświęcana prosiętom po odsadzeniu koncentrowała się na zapobieganiu i kontroli biegunki poodsadzeniowej. Jednak procesy fizjologiczne zachodzące w pierwszych dniach po odsadzeniu nadal pozostają słabo poznane, mimo że mają kluczowe znaczenie dla zdrowia jelit. Aktualne dowody naukowe wskazują, że pobranie paszy bezpośrednio po odsadzeniu może mieć decydujący wpływ na przyszłe wyniki wzrostu zwierząt. Ponadto zaobserwowano związek pomiędzy wczesnym pobraniem paszy a zwiększoną liczbą limfocytów w błonie śluzowej, co sugeruje, że dieta odgrywa rolę modulującą w utrzymaniu integralności bariery jelitowej (Mccracken et al., 1999; Fabà et al., 2024). W oparciu o te przesłanki celem niniejszego badania było scharakteryzowanie zmian w pobraniu paszy stałej podczas laktacji oraz w ciągu pierwszych czterech dni po odsadzeniu, a także określenie zależności między tymi wzorcami a stanem zapalnym jelit z wykorzystaniem kalprotektyny kałowej jako nieinwazyjnego biomarkera miejscowej odpowiedzi zapalnej.

Charakterystyka badanej populacji

Badanie przeprowadzono w dwóch odrębnych etapach. Pierwszy etap miał na celu określenie odsetka zwierząt utrzymujących nieprzerwane pobieranie paszy w okresie przejścia przez odsadzenie.

W celu monitorowania indywidualnego pobrania paszy do prestartera dodano niestrawny barwnik. Spożycie oceniano poprzez wykrywanie barwnika za pomocą wymazów z odbytu. Prestarter podawano nieprzerwanie od 10. dnia laktacji do czwartego dnia po odsadzeniu.

W dniu odsadzenia oraz w 3. dniu po odsadzeniu oceniono indywidualne pobranie paszy przez zwierzęta i zaklasyfikowano je do trzech grup:

• CFE: zwierzęta, które pobierały prestarter podczas laktacji i kontynuowały jego pobieranie po odsadzeniu.
• PWE: zwierzęta, które nie pobierały prestartera podczas laktacji, ale rozpoczęły jego pobieranie w ciągu pierwszych trzech dni po odsadzeniu.
• NE: zwierzęta, które nie pobierały paszy w trakcie okresu doświadczenia.

Ponadto zwierzęta zważono w dniu odsadzenia oraz w 3. i 10. dniu po odsadzeniu, aby ocenić postępy wzrostu.

Tabela 1. Częstość występowania poszczególnych kategorii pobrania paszy oraz wyniki wzrostu prosiąt w zależności od kategorii pobrania paszy w okresie odsadzenia: prosięta pobierające prestarter podczas laktacji (CFE), prosięta rozpoczynające pobieranie paszy po odsadzeniu (PWE) oraz prosięta niepobierające paszy (NE).

¹ Skróty: ADG: średni dzienny przyrost, LW: masa ciała.

Spośród łącznie 623 zwierząt tylko 4,5% pobierało prestarter podczas laktacji, w porównaniu z 95,5%, które go nie pobierały. Wśród zwierząt CFE większość utrzymała pobieranie prestartera w ciągu pierwszych trzech dni po odsadzeniu. Tymczasem około 70% wszystkich zwierząt rozpoczęło pobieranie paszy stałej w tym samym okresie, podczas gdy niepokojące 26% pozostawało bez pobierania paszy przez co najmniej cztery dni. Przekładając te dane na wyniki produkcyjne, obserwujemy, że prosięta CFE ważyły przy odsadzeniu średnio o około 400 g mniej niż zwierzęta NE. Jednak do 10. dnia po odsadzeniu prosięta CFE nie tylko zniwelowały tę różnicę, ale również ją odwróciły, osiągając średnią masę ciała o około 800 g wyższą niż w grupie NE. Sugeruje to, że czynnikiem rzeczywiście decydującym może nie być samo pobieranie paszy podczas laktacji, lecz zdolność do rozpoczęcia i utrzymania jej pobierania w pierwszych dniach po odsadzeniu. Prowadzi to do kolejnego pytania: Jak przekłada się to na stan zapalny jelit?

Charakterystyka miejscowego stanu zapalnego w zależności od pobierania paszy

W tym drugim etapie, w celu określenia zależności między różnymi wzorcami pobierania paszy a ich możliwym wpływem na stan zapalny jelit, zmierzono stężenie kalprotektyny kałowej. Cząsteczka ta, uwalniana przez neutrofile, jest szeroko stosowana w medycynie człowieka do diagnostyki i monitorowania nieswoistych chorób zapalnych jelit, a wcześniej została zwalidowana przez nasz zespół (Pato et al., 2023; Suppi et al., 2026).

Zastosowanie tego kałowego markera ma kilka wyraźnych zalet: jest metodą nieinwazyjną, umożliwia wykonywanie powtarzanych pomiarów w czasie i dostarcza informacji dotyczących miejscowych zmian na poziomie jelit.

Do tej analizy wybrano podgrupę 74 zwierząt, od których pobierano próbki codziennie od momentu odsadzenia do 3. dnia po odsadzeniu. Na rysunku 2 przedstawiono zmiany stężenia kalprotektyny kałowej w zależności od kategorii pobierania paszy.

Można zaobserwować, że zwierzęta sklasyfikowane jako NE miały we wszystkich dniach istotnie wyższe stężenia w porównaniu ze zwierzętami pobierającymi paszę w sposób ciągły (P < 0,001). Z kolei u zwierząt, które rozpoczęły pobieranie paszy w ciągu pierwszych trzech dni, obserwowano stopniowy spadek stężenia kalprotektyny, które w 3. dniu po odsadzeniu osiągało wartości zbliżone do notowanych u zwierząt pobierających paszę w sposób ciągły.

Szczególnie interesujące jest to, że prosięta NE już od początku wykazywały istotnie wyższe wartości. Nie wydaje się, aby było to przypadkowe. Biorąc pod uwagę, że zwierzęta te należą zwykle do najcięższych w populacji oraz że, jak wcześniej zaobserwowano, częściej uczestniczą w agresywnych interakcjach związanych z ustalaniem hierarchii społecznej, można przypuszczać, że wzrost ten może być związany ze stresem poodsadzeniowym.

Ponadto prosięta należące do najwyższej kategorii masy ciała są zazwyczaj najbardziej aktywnymi konsumentami mleka lochy, dlatego podczas laktacji mają niewielką potrzebę pobierania prestartera. W rezultacie mogą być zwierzętami najbardziej dotkniętymi przejściem na pobieranie paszy stałej po odsadzeniu.

Z drugiej strony, ponieważ próbki z dnia 0 pobrano już po przegrupowaniu zwierząt w kojcach, ten początkowy wzrost stężenia kalprotektyny prawdopodobnie odzwierciedla odpowiedź zapalną związaną z tą stresującą sytuacją.

Dyskusja końcowa

Badanie to pokazuje, jak powszechny jest problem pobierania paszy w pierwszych dniach po odsadzeniu, szczególnie przy krótkim okresie laktacji.

Około 25% populacji nie rozpoczęło pobierania paszy stałej w analizowanym okresie.

Brak pobierania paszy był skorelowany z istotnym nasileniem stanu zapalnego jelit, co prowadziło do upośledzenia integralności funkcjonalnej nabłonka, a w konsekwencji do utraty potencjału wzrostowego zwierząt.

Z drugiej strony pobieranie prestartera podczas laktacji nie jest kwestią drugorzędną, lecz wyraźnie decydującym czynnikiem.

Pobieranie paszy podczas laktacji praktycznie gwarantuje jej pobieranie po odsadzeniu, ograniczając okres głodzenia. To płynne przejście wiąże się ze zmniejszeniem odpowiedzi zapalnej w jelitach i umożliwia tym zwierzętom ostatecznie osiągnięcie, a nawet przewyższenie wyników produkcyjnych rówieśników, optymalizując ich dalszą krzywą wzrostu.