Sức khỏe động vật chỉ chiếm 0,6% tổng chi tiêu y tế toàn cầu, trong khi các cuộc khủng hoảng dịch bệnh ngày càng gia tăng

Thế giới đang chưa đầu tư đúng mức cho lĩnh vực sức khỏe động vật, mặc dù ngày càng có nhiều bằng chứng cho thấy chi phí của việc không hành động cao hơn rất nhiều so với chi phí phòng ngừa. Đây là nhận định trong báo cáo thường niên State of the World's Animal Health do Tổ chức Thú y Thế giới (WOAH) công bố.

Báo cáo cho biết các bệnh trên động vật làm thất thoát hơn 20% sản lượng chăn nuôi toàn cầu mỗi năm. Tác động này đặc biệt nghiêm trọng tại các quốc gia có thu nhập thấp và trung bình, nơi sức khỏe động vật đóng vai trò thiết yếu trong việc duy trì sinh kế, đảm bảo an ninh lương thực và tăng cường khả năng chống chịu của nền kinh tế. Trong khi đó, do nguồn lực còn hạn chế, nhiều quốc gia gặp khó khăn trong việc phát hiện và ứng phó sớm với dịch bệnh, đồng thời phải đối mặt với thách thức trong việc duy trì các tiêu chuẩn về phúc lợi động vật.

Áp lực này càng gia tăng khi ngân sách viện trợ quốc tế tiếp tục bị cắt giảm. Năm 2025, tổng nguồn hỗ trợ phát triển dành cho lĩnh vực y tế chỉ còn khoảng 39,1 tỷ USD, trong đó lĩnh vực sức khỏe động vật chiếm dưới 2,5%. Trong bối cảnh đó, các hệ thống sức khỏe động vật – nền tảng giúp phòng ngừa và ứng phó với các bệnh mới nổi có nguồn gốc tự nhiên, các sự cố phát tán mầm bệnh ngoài ý muốn cũng như các mối đe dọa sinh học có chủ đích – vẫn chưa được đầu tư tương xứng, mặc dù đây là tuyến phòng thủ quan trọng để kiểm soát các rủi ro xuyên biên giới, bao gồm cả bệnh mới nổi và các mối đe dọa sinh học.

Theo báo cáo, để Hệ thống Thú y của tất cả các quốc gia đáp ứng các tiêu chuẩn quốc tế cần khoảng 2,3 tỷ USD mỗi năm. Con số này tương đương chưa đến 0,05% so với 3.600 tỷ USD thiệt hại kinh tế do đại dịch COVID-19 gây ra trong năm 2020. COVID-19 được cho là có nguồn gốc từ động vật, mặc dù đến nay nguồn gốc chính xác và con đường lây truyền sang người vẫn chưa được xác định một cách chắc chắn.

Có tới 75% các bệnh truyền nhiễm mới nổi ở người có nguồn gốc từ động vật, khiến hệ thống sức khỏe động vật trở thành tuyến phòng thủ đầu tiên trước các đợt bùng phát dịch bệnh, bao gồm cả nguy cơ xảy ra đại dịch tiếp theo. Tuy nhiên, báo cáo cho thấy năng lực của các hệ thống này đang suy giảm. Trong số các quốc gia được đánh giá gần đây, 18% ghi nhận năng lực của dịch vụ thú y giảm sút, trong khi 22% ghi nhận sự suy giảm về năng lực của đội ngũ cán bộ thú y trung cấp.

Dựa trên kết quả đánh giá tại 54 quốc gia và vùng lãnh thổ, WOAH ước tính ngân sách dành cho dịch vụ thú y cần tăng trung bình 52% mới có thể đáp ứng đầy đủ chi phí vận hành hằng năm của một hệ thống hoạt động hiệu quả. Thông qua Chương trình Đánh giá hiệu quả Dịch vụ Thú y (Performance of Veterinary Services – PVS), WOAH hỗ trợ các quốc gia đánh giá độc lập hệ thống sức khỏe động vật và xây dựng lộ trình cải thiện phù hợp với từng quốc gia. Đáng chú ý, sau khi triển khai các hoạt động trong khuôn khổ PVS, hơn một nửa số quốc gia tham gia cho biết nguồn lực tài chính dành cho lĩnh vực này đã tăng lên.

Báo cáo kêu gọi các chính phủ tăng đầu tư cho hệ thống sức khỏe động vật và lồng ghép lĩnh vực này vào các chiến lược phát triển về y tế, kinh tế và an ninh; đồng thời khuyến nghị các đối tác phát triển ưu tiên các khoản đầu tư dài hạn cho công tác phòng ngừa thay vì chỉ tập trung ứng phó khi dịch bệnh bùng phát. Bên cạnh đó, các tổ chức tài chính và khu vực tư nhân cũng được khuyến khích nhìn nhận sức khỏe động vật là một lĩnh vực đầu tư có tác động lớn, mang lại lợi ích lâu dài cho kinh tế và sức khỏe cộng đồng.