Khi 1 + 1 > 2: Những tương tác thúc đẩy sự hình thành hội chứng hô hấp phức hợp trên heo (PRDC) (3/3)

8. Việc kiểm soát PRDC tại trại nên được tiếp cận như thế nào?

Nếu có một điều mà Cano và Segalés cùng nhấn mạnh, thì đó là: không thể chỉ dựa vào một biện pháp đơn lẻ để kiểm soát PRDC. Không thể chỉ dựa vào kháng sinh, cũng không thể chỉ kỳ vọng vào vaccine hay mong chờ bệnh sẽ tự giảm dần theo thời gian.

Cano đã diễn giải rất rõ như sau: “Kiểm soát PRDC không phải là một quy trình, mà là một hệ thống.” Hệ thống đó phải bắt đầu bằng việc hiểu rõ vấn đề đang đối mặt, sau đó xây dựng một chiến lược ứng phó phù hợp với đặc điểm dịch tễ và động lực bệnh trong từng đàn heo cụ thể.

Cách tiếp cận được triển khai như sau:

• Chẩn đoán chính xác là bước khởi đầu: Nếu không có chẩn đoán đúng, mọi quyết định chỉ mang tính phỏng đoán. Segalés nhấn mạnh, cần xác định được tác nhân gây bệnh chính, bệnh tích hiện diện và cách thức lây truyền trong từng mô hình chăn nuôi cụ thể. Điều này đòi hỏi phải kết hợp kết quả mổ khám, xét nghiệm phòng lab và dữ liệu chăn nuôi thay vì chỉ dựa vào một nguồn thông tin.

• Xác định tác nhân chiếm ưu thế: Không nhất thiết phải loại bỏ tất cả tác nhân gây bệnh cùng lúc, mà quan trọng là cần xác định đâu là tác nhân chính dẫn đến triệu chứng lâm sàng. Ví dụ, nếu Mycoplasma chỉ đóng vai trò như bệnh nền và PRRS đang bùng phát mạnh, chiến lược cần ưu tiên chính là ổn định và kiểm soát PRRS.
• Điều chỉnh chương trình vaccine dựa trên đặc điểm lưu hành và mức độ rủi ro: Đây không chỉ là “tiêm cho đủ chương trình”, mà cần điều chỉnh thời điểm tiêm và lựa chọn vaccine phù hợp với cách vận hành của trại. Cano đưa ra ví dụ về việc điều chỉnh thời điểm tiêm sớm hơn ở một số giai đoạn sau cai sữa dựa trên đặc điểm lưu hành của virus ở trại.
• Cải thiện quản lý trại và an toàn sinh học: Các yếu tố quan trọng như độ thông thoáng, chu chuyển đàn, mật độ nuôi và quy trình vệ sinh sát trùng, đều có thể khuếch đại hoặc giảm nhẹ mức độ PRDC. Segalés nhấn mạnh: “An toàn sinh học không phải là khẩu hiệu treo trên tường. Đó là hành vi được thực hiện mỗi ngày.”

Bấm vào đây để xem lại webinar đã được ghi hình.

9. Cách thức chu chuyển đàn khác nhau ảnh hưởng đến PRDC trong hệ thống chăn nuôi như thế nào?

Nếu có một yếu tố mang tính then chốt quyết định PRDC sẽ được kiểm soát hiệu quả hay kéo dài thành vấn đề mạn tính, thì đó chính là cách heo được chu chuyển trong hệ thống chăn nuôi. Đối với cả Cano và Segalés, đây là yếu tố không thể thỏa hiệp: thiết kế chu chuyển đàn hoặc sẽ tạo điều kiện đạt hiệu quả kiểm soát bệnh, hoặc khiến trang trại mắc kẹt trong một vòng lặp dịch bệnh kéo dài.

• Chu chuyển đàn liên tục = vấn đề kéo dài liên tục: Trong hệ thống chu chuyển đàn liên tục, heo mới liên tục được đưa vào trong khi môi trường chuồng trại chưa được làm sạch triệt để— thường là các khu chuồng vẫn còn giữ lại heo lớn hơn, mầm bệnh tồn lưu và tồn tại khoảng trống miễn dịch. Theo Cano, mô hình này tạo ra “môi trường lý tưởng để PRDC liên tục lưu hành và ngày càng trầm trọng hơn.” Mầm bệnh không chỉ tồn tại mà còn liên tục biến đổi và tái lưu hành, khiến mỗi lứa heo mới đều tái nhiễm liên tục, biểu hiện triệu chứng bệnh khác nhau và khó kiểm soát hơn

Segalés cũng cho biết trong các hệ thống này, kết quả chẩn đoán thường cho thấy nhiều tác nhân gây bệnh cùng lưu hành trong thời gian dài, khiến việc xác định thời điểm can thiệp hoặc đánh giá đáp ứng vaccine trở nên khó khăn hơn. Ông nhận định: “Chu chuyển đàn liên tục sẽ duy trì liên tục các vấn đề bệnh, không tạo cơ hội để cắt đứt chu kỳ lây nhiễm.”

• Hệ thống chăn nuôi theo lứa (cùng vào-cùng ra – AIAO) = cơ hội thiết lập lại hệ thống: Ngược lại, hệ thống cùng vào-cùng ra khi được triển khai đúng cách sẽ giúp trang trại cắt đứt chu kỳ lây nhiễm. Heo được nhập cùng lúc, xuất cùng lúc và toàn bộ khu chuồng được vệ sinh, sát trùng triệt để giữa các lứa nuôi. Điều này mang lại:
  • Kiểm soát mầm bệnh hiệu quả hơn
  • Triển khai chương trình vaccine đồng bộ và hiệu quả hơn
  • Đánh giá rõ ràng hơn các vấn đề lâm sàng và cận lâm sàng
  • Thuận lợi hơn cho việc chẩn đoán theo từng mô hình chu chuyển đàn

Cano nhấn mạnh rằng ngay cả việc áp dụng cùng vào-cùng ra một phần (ví dụ ở cấp độ phòng tại khu cai sữa hoặc khu nuôi thịt) vẫn có thể mang lại lợi ích đáng kể nếu được hỗ trợ bằng quy trình vệ sinh sát trùng phù hợp và thời gian để trống chuồng đầy đủ.

Chu chuyển đàn không chỉ đơn thuần là yếu tố vận hành mà còn là một phần cốt lõi trong chiến lược kiểm soát bệnh. Như Segalés chia sẻ: “Nếu muốn kiểm soát dịch bệnh, cần có những khoảng nghỉ. PRDC phát triển mạnh trong những hệ thống chăn nuôi không bao giờ dừng lại.”

Bấm vào đây để xem lại webinar đã được ghi hình.

10. Làm thế nào để đảm bảo các chiến lược kiểm soát được triển khai hiệu quả tại trang trại?

Ngay cả kế hoạch kiểm soát PRDC tốt nhất cũng sẽ không có giá trị nếu chỉ dừng lại trên giấy. Cano nhấn mạnh: “Triển khai thực tế là yếu tố quyết định. Một kế hoạch vẫn chỉ là kế hoạch cho đến khi có người xác nhận rằng nó có thực sự được triển khai hay không.”

Cả hai chuyên gia đều đồng tình rằng khâu triển khai thường là mắt xích yếu nhất. Vấn đề không nằm ở việc biết phải làm gì, mà là làm thế nào để đảm bảo mọi biện pháp thực sự được thực hiện đúng cách và duy trì một cách nhất quán.

Dưới đây là những giải pháp nhằm thu hẹp khoảng cách giữa kế hoạch và triển khai thực tế:

• Truyền đạt rõ ràng: làm gì, tại sao và thực hiện như thế nào: Đừng chỉ đơn giản nói “hôm nay chúng ta tiêm vaccine.” Hãy giải thích cụ thể những gì sẽ được thực hiện, vì sao điều đó quan trọng và vai trò của từng người là gì. Khi nhân viên hiểu được ý nghĩa đằng sau công việc, họ sẽ thực hiện cẩn thận và nghiêm túc hơn.
• Phân công trách nhiệm rõ ràng: Mỗi hoạt động can thiệp, từ tiêm vaccine, chấm điểm bệnh tích phổi đến vệ sinh chuồng trại, đều cần có người phụ trách cụ thể. Segalés nhấn mạnh: “Trách nhiệm chung thường đồng nghĩa với không ai chịu trách nhiệm.” Mỗi bước đều cần có người trực tiếp chịu trách nhiệm rõ ràng.
• Thiết lập cơ chế phản hồi thông tin: Các quan sát tại trại có giá trị rất quan trọng. Nếu nhân viên chăm sóc phát hiện tình trạng ho hoặc đáp ứng điều trị kém, thông tin đó cần được chuyển nhanh đến đội ngũ thú y thay vì chờ đến lần kiểm tra tiếp theo. Cano khuyến khích các nhóm xây dựng văn hóa chủ động báo cáo thông tin, thay vì chỉ phản ứng khi có vấn đề.
• Đánh giá định kỳ không phải để bắt lỗi mà để cải thiện: Việc theo dõi và đánh giá không nên tập trung vào việc phát hiện sai sót mà cần hướng đến việc hoàn thiện hệ thống. Segalés đề xuất sử dụng các bảng kiểm đơn giản cho những nội dung như thời điểm tiêm vaccine, ghi chép dữ liệu và tuân thủ an toàn sinh học.

Triển khai là nơi lý thuyết được chuyển thành hiệu quả thực tế. Và như Cano đã nói: “Quy trình tốt nhất trên thế giới cũng sẽ thất bại nếu không có người giám sát và đảm bảo nó được thực hiện tại trại.”