Kinh nghiệm thực tế khi nuôi nái thả theo nhóm trong giai đoạn phối giống
Một cuộc khảo sát trên 38 hộ chăn nuôi áp dụng hình thức thả nái sớm trong giai đoạn phối giống và những tuần đầu của thai kỳ (được gọi là mô hình "phối và thả"), nhằm xác định các điểm then chốt và yếu tố quyết định thành công của mô hình này. Kết quả cho thấy việc kết hợp giữa nâng cao năng suất, cải thiện điều kiện làm việc và đảm bảo phúc lợi động vật là hoàn toàn khả thi.
Vấn đề giảm thiểu hoặc cấm nuôi nhốt động vật trong không gian hạn chế đang trở thành trọng tâm trong các cuộc tranh luận xã hội về phúc lợi động vật. Tại Pháp cũng như các nước EU khác, quy định từ năm 2012 yêu cầu nái mang thai phải được nuôi thả theo nhóm bắt đầu từ một tháng sau khi được thụ tinh nhân tạo (AI) cho đến một tuần trước khi đẻ. Mặc dù hiện chưa có quy định pháp lý bắt buộc việc nuôi nái thả trong giai đoạn nuôi con, nhưng xu hướng triển khai hệ thống chuồng đẻ tự do (free farrowing) đang ngày càng tăng mạnh tại các trang trại.
Theo cùng xu hướng đó, một số người chăn nuôi đang giảm bớt, thậm chí loại bỏ hoàn toàn thời gian nhốt heo nái trong lồng ép ở giai đoạn phối giống. Cách làm này gọi là "nuôi thả nái trong giai đoạn phối" hay "phối và thả", dù hiện vẫn chưa phổ biến, nhưng đang thu hút ngày càng nhiều sự quan tâm. Nhằm xác định các yếu tố then chốt quyết định sự thành công khi áp dụng mô hình này, Phòng Nông nghiệp vùng Brittany đã tiến hành khảo sát 38 trang trại đang thực hiện hình thức quản lý nói trên. Đối với những người chăn nuôi có nhu cầu áp dụng, Phòng Nông nghiệp cũng đã biên soạn các tài liệu hướng dẫn (bằng tiếng Pháp), cung cấp khuyến cáo về điều chỉnh quản lý đàn, hiệu quả sinh sản và thiết kế chuồng trại.
Ba chiến lược về thời điểm thả nái tự do
Kết quả khảo sát cho thấy, trong tuần đầu tiên sau cai sữa, người chăn nuôi thường áp dụng ba chiến lược khác nhau về thời điểm thả nái (xem Sơ đồ 1):
- LIBIA: Heo nái được nuôi trong lồng ép tiêu chuẩn từ sau cai sữa cho đến lần phối giống cuối cùng. Sau đó, heo nái được thả ra và ghép nhóm trong vòng 6 ngày sau lần phối giống cuối (15/38 trang trại).
- LIBSEVIA: Heo nái được nuôi thả và ghép nhóm ngay từ sau cai sữa, sau đó đưa vào lồng ép trong giai đoạn phối giống, rồi thả lại vào nhóm. Người chăn nuôi cho biết họ tận dụng căng thẳng do ghép nhóm để kích thích động dục và hỗ trợ phát hiện động dục (heo nái nhảy lên nhau). Heo nái được giữ trong lồng ép khoảng 1 tuần trong giai đoạn phối giống, sau đó được thả ra ngay hoặc chậm nhất là trong vòng 6 ngày sau lần phối giống cuối (11/38 trang trại).
- LIBSEV: Heo nái được ghép nhóm ngay từ sau cai sữa và chỉ đưa vào lồng ép để thụ tinh nhân tạo, với thời gian tối đa không quá nửa ngày. Như vậy, heo nái được nuôi theo nhóm trong suốt giai đoạn phối giống và mang thai (12/38 trang trại).
Sơ đồ 1. Tổng hợp các chiến lược quản lý được áp dụng tại các trang trại được khảo sát.
| Chiến lược | Số lượng trại | Kiểu chuồng nuôi | Mô tả |
|---|---|---|---|
|
LIBIA Nuôi thả sau khi thụ tinh nhân tạo |
 |
||
| 15 | • 15/15 sàn khe |
|
|
| LIBSEV Nuôi thả sau cai sữa |
 |
||
| 12 | • 6 nền rơm • 3 nền rơm/ sàn khe • 3 sàn khe |
|
|
| LIBSEVIA Nuôi thả sau cai sữa, lồng ép khi phối và nuôi thả sau khi phối |
 |
||
| 11 | • 3 nền rơm/ sàn khe • 8 sàn khe |
|
|
Các lưu ý khi tiến hành ghép nhóm heo nái
Ghép nhóm heo nái là thời điểm then chốt quyết định sự thành công của mô hình quản lý này. Đặc biệt, cần tránh ghép nhóm trong giai đoạn nguy cơ cao, từ ngày thứ 12 đến ngày thứ 18 của thai kỳ. Vì vậy, khuyến cáo nên ghép nhóm trước giai đoạn này, hoặc ngay sau cai sữa, hoặc ngay sau khi phối giống. Cách làm này giúp các xung đột liên quan đến việc thiết lập thứ bậc trong đàn xảy ra sớm hơn. Nếu các hành vi gây hấn xảy ra ở thời điểm cai sữa, chúng còn có tác dụng tích cực là kích thích heo nái động dục sớm.
Về chiến lược ghép nhóm, nên tạo các nhóm heo nái đồng đều về thể trạng, lý tưởng nhất là theo lứa đẻ, và tránh ghép heo hậu bị chung với heo nái nhiều lứa.
Phần lớn các trang trại được khảo sát thực hiện thụ tinh nhân tạo khi heo nái được nhốt lồng ép. Chỉ có ba trang trại thực hiện thụ tinh khi heo nái được nuôi thả. Đối với siêu âm chẩn đoán thai, thao tác này thường có thể thực hiện khi heo nái nuôi thả. Đáng chú ý, khoảng một nửa số trang trại tham gia khảo sát thực hiện siêu âm khi heo nái được nuôi thả, trong khi nửa còn lại đưa heo nái vào lồng ép lúc siêu âm.
Ưu điểm và những điểm then chốt cần lưu ý
Các trang trại được khảo sát đã nêu ra nhiều lợi ích của việc nuôi heo nái theo nhóm trong giai đoạn phối giống. Nhiều người cho biết họ thích quan sát heo nái tương tác với nhau trong nhóm, đồng thời ghi nhận tác động tích cực đến phúc lợi động vật. Những trang trại ghép nhóm heo nái ngay từ sau cai sữa còn báo cáo rằng heo nái có dấu hiệu động dục sớm và rõ hơn, được cho là nhờ căng thẳng phát sinh trong quá trình ghép nhóm.
Tuy nhiên, một số trang trại cũng ghi nhận hành vi hung hăng giữa các heo nái, đặc biệt là khi ghép heo hậu bị vào đàn. Dù vậy, khoảng 1/4 số trang trại cho rằng heo nái của họ hiền hơn, và hình thức nuôi này giúp cải thiện mối quan hệ giữa người chăn nuôi và vật nuôi. Khoảng 1/3 số người được hỏi cũng nhận thấy công việc trở nên thuận lợi hơn, nhờ giảm việc di chuyển heo và giảm thời gian dọn phân ở hành lang phía sau lồng ép.
Ngược lại, cơ sở vật chất hiện có có thể trở thành rào cản trong việc áp dụng hình thức quản lý này, chủ yếu do thiết kế chuồng trại không phù hợp với nhu cầu nuôi thả. Việc nuôi heo nái mang thai theo hình thức nuôi thả không bắt buộc phải sử dụng vật liệu lót nền, nhưng cũng không loại trừ khả năng áp dụng. Những trang trại sử dụng rơm lót cho biết heo nái ít hung hăng hơn, do chúng bận đào bới. Chuồng sàn khe thường được lựa chọn vì đảm bảo vệ sinh tốt cho heo nái; tuy nhiên, loại sàn này có thể trở nên trơn trượt khi ẩm ướt, làm tăng nguy cơ té ngã và què chân. Bên cạnh đó, thiết kế ô chuồng hoặc khu vực nuôi cũng là yếu tố then chốt cần lưu ý, chẳng hạn như mức độ tiếp xúc với heo đực hay khả năng tiếp cận hố phân, v.v.
Cuối cùng, 25% số người được khảo sát cho rằng heo nái nuôi thả theo nhóm của họ đạt kết quả sản xuất tốt (xem Bảng 1). Tất cả các trang trại tham gia khảo sát đều hài lòng với hình thức quản lý này, và không trang trại nào có ý định quay lại hệ thống nuôi trước đây.
Bảng 1. Năng suất sinh sản: Giá trị trung bình của 12 trang trại được khảo sát.
| Kết quả khảo sát từ các trại năm 2020 | Kết quả toàn quốc năm 2020 | |
|---|---|---|
| Số heo con còn sống trung bình/ lứa | 15 ± 0.8 | 14.9 ± 1.1 |
| Số thai chết lưu trung bình/ lứa | 1.1 ± 0.3 | 1.2 ± 0.4 |
| Thời gian từ cai sữa đến lần phối giống đầu tiên (ngày) | 4.9 ± 0.6 | 5.7 ± 1.6 |
| Thời gian từ cai sữa đến đậu thai (ngày) | 6.9 ± 1.6 | 7.6 ± 2.7 |
| Tỷ lệ đậu thai ngay ở lần phối giống đầu tiên (%) | 93 ± 3.7 | 90.5 ± 5.6 |
| % sảy thai sau khi phối | 0.6 ± 0.7 | / |
| % hao hụt heo nái | 4.5 ± 2.5 | / |
Mặc dù chưa được áp dụng rộng rãi, hình thức quản lý heo nái này được dự báo sẽ ngày càng phổ biến khi các quy định về phúc lợi động vật tiếp tục được hoàn thiện, thể hiện qua những cải cách dự kiến tại Đức và Đan Mạch, lần lượt vào năm 2028 và 2035. Bên cạnh đó, báo cáo của EFSA công bố năm 2022 đã khuyến nghị loại bỏ việc sử dụng lồng ép trong giai đoạn phối giống, và báo cáo này sẽ đóng vai trò là cơ sở khoa học cho việc xây dựng các quy định pháp lý tiếp theo.
|
Mô tả các trại được khảo sát
|
Nghiên cứu này, được thực hiện trong giai đoạn 2021–2024, đã nhận được hỗ trợ tài chính từ PRDA, Porc Armor Evolution, Porélia và Eureden, đồng thời có sự đóng góp từ kết quả khảo sát do Evel'Up thực hiện. Chúng tôi xin trân trọng cảm ơn các hộ chăn nuôi đã tham gia nghiên cứu vì sự hợp tác chất lượng và niềm tin đã dành cho nhóm nghiên cứu.