Tối ưu hóa cách cung cấp thức ăn trong giai đoạn cai sữa (Phần I)

Tối ưu hóa cách cung cấp thức ăn là quá trình cải tiến công thức khẩu phần và quy trình sản xuất, nhằm nâng cao hiệu quả sản xuất, cải thiện hiệu quả sử dụng thức ăn, đồng thời giảm lãng phí và chi phí, nhưng vẫn đảm bảo phúc lợi động vật. Quá trình này diễn ra xuyên suốt toàn bộ chuỗi, từ khâu xây dựng công thức và sản xuất tại nhà máy thức ăn cho đến đánh giá sản phẩm cuối cùng – thịt, với mục tiêu tối đa hóa hiệu quả và phúc lợi trong chăn nuôi heo.

Tại khu cai sữa, giai đoạn sau cai sữa

Trong những ngày đầu sau cai sữa, việc khuyến khích heo con ăn sớm là rất quan trọng, đồng thời cần cung cấp loại thức ăn dễ tiêu hóa và an toàn cho hệ tiêu hóa.

Một nghiên cứu gần đây cho thấy, heo con ăn nhiều hơn trong 3 ngày đầu sau cai sữa (626 so với 311 g/ngày) sẽ tăng trọng tốt hơn (400 so với 351 g/ngày), phát triển hệ tiêu hóa tốt hơn, và giảm quá trình lên men protein trong ruột vào ngày thứ 6 sau cai sữa (Fabà và cs., 2024, Hình 1).

Một trong những chiến lược giúp khuyến khích heo con ăn nhiều hơn sau cai sữa là cho heo con làm quen với thức ăn ngay trong giai đoạn bú mẹ, còn gọi là thức ăn tập ăn (Kobek-Kjeldager và cs., 2021, Hình 2).

Tuy nhiên, các dữ liệu chưa công bố gần đây từ nhóm nghiên cứu của chúng tôi cho thấy rằng, trong một lô 624 heo con cai sữa ở 21 ngày tuổi, được nuôi trong điều kiện trại thương phẩm, chỉ có 4,5% heo con ăn thức ăn tập ăn một cách liên tục trong suốt giai đoạn bú mẹ và 4 ngày đầu sau cai sữa (nhóm có ăn). Trong khi đó, 26% heo con hoàn toàn không ăn thức ăn tập ăn ở bất kỳ thời điểm nào (nhóm không ăn). Lượng ăn thức ăn tập ăn có tác động trực tiếp đến kết quả tăng trưởng của heo con trong giai đoạn này.

Nhóm heo con có ăn thức ăn tập ăn đạt mức tăng trưởng trung bình 117 g/ngày trong 10 ngày đầu sau cai sữa, trong khi nhóm không ăn chỉ đạt 27 g/ngày (P < 0,001). 69,5% heo con còn lại, tức là những con không ăn thức ăn tập ăn trong giai đoạn bú mẹ nhưng có ăn trong 4 ngày đầu sau cai sữa, đạt mức tăng trưởng trung gian, 72,8 g/ngày

Phù hợp với những kết quả này, Kuller và cs. (2007) kết luận rằng việc heo con ăn thức ăn tập ăn trong giai đoạn bú mẹ có tác động tích cực đến năng suất sản xuất và khả năng hấp thu dinh dưỡng sau cai sữa. Bên cạnh đó, các nghiên cứu cũng ghi nhận rằng heo con không ăn thức ăn ngay khi được đưa vào khu cai sữa thường có xu hướng ăn bù, từ đó làm tăng nguy cơ rối loạn tiêu hóa (Lallès và cs., 2004; Laine và cs., 2008).

Câu hỏi đặt ra là: chúng ta có thể làm gì để tăng lượng ăn vào của heo con sau cai sữa?
Các yếu tố như tuổi cai sữa, tình trạng sức khỏe đường tiêu hóa, nguồn gốc heo con (sinh từ heo nái lứa đầu hay heo nái nhiều lứa), cũng như điều kiện môi trường đều ảnh hưởng đến việc lựa chọn chiến lược dinh dưỡng và quản lý cho heo con trong giai đoạn theo mẹ và giai đoạn cai sữa. Liên quan đến vấn đề này, Kobek-Kjeldager và cs. (2021) ghi nhận rằng heo con cai sữa ở 35 ngày tuổi có tỷ lệ ăn tích lũy trong suốt giai đoạn cai sữa cao hơn so với heo con cai sữa ở 24 ngày tuổi. Do đó, nếu trong nghiên cứu chưa công bố nói trên của nhóm chúng tôi, heo con được cai sữa ở khoảng 35 ngày tuổi, thì tỷ lệ heo con ăn thức ăn (nhóm có ăn) chắc chắn sẽ cao hơn.

Vì vậy, công tác quản lý có ảnh hưởng rất lớn đến giai đoạn khởi đầu sau cai sữa của heo con. Tuy nhiên, quay lại vấn đề cốt lõi, trong những ngày đầu sau cai sữa, thông qua việc bắt đầu cho ăn, chúng ta đang hướng tới mục tiêu gì đối với sức khỏe đường tiêu hóa của heo con?...

Trong giai đoạn sau cai sữa, một trong những hạn chế sinh lý quan trọng của heo con là khả năng tiết axit hydrochloric (HCl) còn thấp, trong khi đây là yếu tố thiết yếu cho quá trình tiêu hóa protein. Hạn chế này, khi kết hợp với việc heo con ăn dồn nhiều thức ăn trong một lần, khiến dạ dày khó đạt được mức pH lý tưởng từ 2–3. Hệ quả là protein không được tiêu hóa hoàn toàn có nguy cơ đi xuống ruột, trở thành nguồn cơ chất cho vi khuẩn gây bệnh phát triển, từ đó dẫn đến các rối loạn tiêu hóa. Vì vậy, trong xây dựng công thức thức ăn, mục tiêu không chỉ là cung cấp dinh dưỡng, mà còn phải mang lại chức năng hỗ trợ tiêu hóa, cụ thể nhằm:

• Kéo dài thời gian lưu thức ăn trong dạ dày, giúp quá trình thủy phân protein diễn ra hiệu quả hơn
• Tăng sự tiếp xúc giữa thức ăn và các enzyme tiêu hóa
• Giảm quá trình lên men protein chưa tiêu hóa ở ruột, qua đó hạn chế rối loạn tiêu hóa sau cai sữa

Để đạt được các mục tiêu này, chúng ta có thể xem xét một số yếu tố liên quan đến cách cung cấp thức ăn, bao gồm:

1. Độ nhớt của thức ăn
2. Kích thước và sự phân bố của kích thước hạt
3. Độ cứng và độ bền của viên thức ăn

Đây cũng chính là những nội dung sẽ được trình bày trong phần thứ hai của bài viết, với tiêu đề “Tối ưu hóa cách cung cấp thức ăn trong giai đoạn cai sữa (Phần II)”.