Ocena potwierdza skuteczność unijnej dyrektywy azotanowej.

Komisja Europejska opublikowała dziś pierwszą kompleksową ocenę dyrektywy azotanowej od czasu jej przyjęcia w 1991 r. Obejmująca ponad 30 lat jej wdrażania ocena wykazała, że przepisy UE nadal skutecznie chronią europejskie wody przed zanieczyszczeniem azotanami pochodzenia rolniczego. Wskazuje również możliwości uproszczenia wdrażania dyrektywy, ograniczenia obciążeń administracyjnych oraz poprawy efektów zarówno dla rolników, jak i środowiska. Jednocześnie opublikowano najnowsze raporty krajowe za lata 2020–2023, zawierające zalecenia wspierające państwa członkowskie.

Dyrektywa azotanowa pozostaje istotnym narzędziem w ograniczaniu zanieczyszczenia azotanami pochodzenia rolniczego oraz jego wpływu na jakość wód i ekosystemy. Skutecznie przyczynia się do poprawy gospodarowania składnikami pokarmowymi oraz ograniczenia zanieczyszczenia azotanami w wielu częściach UE. W ciągu ponad 30 lat jej obowiązywania osiągnięto znaczące postępy.

Ocena wskazuje również, że dyrektywa przynosi wyraźną wartość dodaną na poziomie UE, ustanawiając wspólne ramy działań dla wszystkich państw członkowskich i koncentrując środki tam, gdzie zanieczyszczenie lub ryzyko jego wystąpienia jest największe. Jest spójna z innymi unijnymi politykami dotyczącymi wody, ochrony przyrody i rolnictwa oraz ma kluczowe znaczenie dla realizacji celów ramowej dyrektywy wodnej. Zapewnia opłacalne i trwałe podejście do wspierania ekosystemów, uzdatniania wody pitnej oraz ochrony zdrowia publicznego.

Ocena wskazuje również na możliwość uproszczenia przepisów i ograniczenia obciążeń administracyjnych dla rolników. Komisja będzie zatem ściśle współpracować z państwami członkowskimi w celu określenia najlepszych praktyk oraz możliwości uproszczenia wdrażania dyrektywy azotanowej, bez uszczerbku dla osiąganych rezultatów. Szczególna uwaga zostanie poświęcona kalendarzowym praktykom rolniczym, ograniczeniu obciążeń administracyjnych dla małych gospodarstw oraz poprawie gospodarowania składnikami pokarmowymi na poziomie gospodarstwa, z uwzględnieniem lokalnych uwarunkowań.

Bardziej efektywne i oparte na obiegu zamkniętym gospodarowanie składnikami pokarmowymi może przyczynić się do poprawy jakości wód przy jednoczesnym obniżeniu kosztów ponoszonych przez rolników. Lepsze wykorzystanie składników pokarmowych może ograniczyć zależność od importowanych nawozów mineralnych, których ceny są ściśle powiązane z niestabilną sytuacją na światowych rynkach energii. Zmniejszenie zależności od syntetycznego azotu może zwiększyć odporność gospodarstw oraz wzmocnić strategiczną autonomię Europy. Ponadto, zgodnie z zapowiedziami zawartymi w Planie działań dotyczącym nawozów oraz Strategii dla sektora hodowlanego, Komisja przygotowuje podstawy do rozszerzenia stosowania aktu RENURE na wybrane rodzaje płynnych pofermentów pochodzących z obornika, przy zachowaniu odpowiednich zabezpieczeń środowiskowych. Poferment ma duży potencjał, aby zwiększyć dostępność nawozów biologicznych wykorzystywanych w Europie. Pierwszym krokiem będzie opublikowanie jeszcze w tym roku wstępnej oceny naukowej.

Zmiany klimatu będą również w istotny sposób wpływać na przyszłe wdrażanie dyrektywy azotanowej. Elastyczność dyrektywy umożliwia stosowanie innowacyjnych i odpornych rozwiązań, które pomogą gospodarstwom dostosować się do nowych warunków. Ocena podkreśla także swobodę, jaką dyrektywa pozostawia państwom członkowskim w dostosowywaniu środków do krajowych i regionalnych potrzeb.

Ponadto, ponieważ poprawa jakości wód jest nadal nierównomierna w całej UE, a zanieczyszczenie składnikami pokarmowymi w wielu regionach pozostaje zbyt wysokie, ocena wskazuje na konieczność podjęcia działań na obszarach o wysokiej koncentracji produkcji zwierzęcej. Potwierdza to wnioski zawarte w niedawno przyjętej unijnej Strategii dla sektora hodowlanego, która również przewiduje ukierunkowane działania w tym zakresie.

Dodatkowo do końca 2027 r. cykle monitorowania w ramach dyrektywy azotanowej i ramowej dyrektywy wodnej zostaną zsynchronizowane. Stworzy to możliwość usprawnienia sprawozdawczości oraz wzmocnienia odporności systemów gospodarowania wodą.

Po publikacji raportu Copa-Cogeca wyraziła rozczarowanie faktem, że ocena nie przewiduje modernizacji dyrektywy azotanowej. Organizacja argumentuje, że analiza w niewystarczającym stopniu uwzględnia głębokie zmiany, jakie zaszły w europejskim rolnictwie w ciągu ostatnich trzech dekad, a także skutki kryzysu nawozowego, zmian klimatu i postępu technologicznego. Apeluje również o bardziej elastyczne i sprzyjające innowacjom ramy regulacyjne, które wspierałyby zarówno konkurencyjność, jak i odporność europejskiego sektora rolnego.