Fale upałów u tuczników: czy dla lepszej regeneracji opóźniać karmienie, czy ograniczać dawkę paszy?

Ze względu na rosnącą częstotliwość, intensywność i czas trwania fal upałów związanych z globalnym ociepleniem, zarządzanie żywieniem tuczników stało się strategicznym elementem produkcji.

Fale upałów bezpośrednio wpływają na pobranie paszy przez świnie, a w konsekwencji na ich tempo wzrostu.

Stres cieplny: natychmiastowe ograniczenie pobrania paszy

U świń w okresie wzrostu i tuczu ostry stres cieplny powoduje gwałtowny spadek pobrania paszy. Zwierzęta spontanicznie ograniczają jej spożycie, aby zmniejszyć produkcję ciepła metabolicznego. Choć taka adaptacja zapewnia krótkotrwałą ochronę, negatywnie wpływa na średnie dobowe przyrosty masy ciała. Ponadto termoregulacja angażuje znaczne zasoby fizjologiczne, w tym rozszerzenie naczyń obwodowych, które zmniejsza przepływ krwi do narządów wewnętrznych i może osłabiać nabłonek jelitowy (Pearce i wsp., 2013). W rezultacie, nawet po spadku temperatury, powrót do pełnej wydajności nie zawsze następuje od razu, a pobranie paszy i tempo wzrostu mogą pozostawać obniżone przez pewien czas (Renaudeau, 2021).

Najczęściej stosowaną strategią w gospodarstwach jest planowanie karmienia na najchłodniejsze godziny dnia, tak aby ciepło wytwarzane podczas trawienia było produkowane wtedy, gdy temperatura otoczenia jest niższa. Podejście to ma jednak kilka ograniczeń:

• Jest skuteczne tylko wtedy, gdy temperatura nocą odpowiednio spada, co podczas fal upałów nie zawsze ma miejsce;
• Może powodować trudności organizacyjne w zależności od systemu żywienia i wielkości gospodarstwa;
• Takie rozwiązanie ogranicza również elastyczność obserwacji podczas karmienia, która jest niezbędna, aby hodowca mógł dokładnie kontrolować pobranie paszy i odpowiednio dostosowywać zarządzanie żywieniem zwierząt.

Dwa lata badań podczas letnich upałów...

W tym kontekście badanie przeprowadzone przez Izbę Rolniczą Bretanii w stacji doświadczalnej Crécom (Francja) dostarcza konkretnych informacji na temat dwóch strategii możliwych do zastosowania w gospodarstwie, przy czym w obu przypadkach stosowano żywienie na mokro:

• Planowanie karmienia na najchłodniejsze godziny dnia (CH), oraz
• czasowe ograniczenie podaży paszy podczas fali upałów, a następnie stopniowy powrót do pełnego żywienia (R+R).

Strategia R+R opiera się na założeniu, że bardziej restrykcyjne ograniczenie żywienia podczas fali upałów pomaga zmniejszyć zaburzenia zdrowia jelit. Stopniowy powrót do pełnego żywienia ma zapewnić układowi pokarmowemu czas na optymalną regenerację. Dodatkowo pasza, która nie została pobrana w okresie wysokich temperatur, jest podawana później, aby pobudzić wzrost kompensacyjny i ograniczyć wpływ fali upałów na wyniki produkcyjne i ekonomiczne.

Badanie przeprowadzono latem 2023 i 2024 roku na grupach liczących po 208 świń (kastraty i loszki), od momentu wprowadzenia ich do tuczarni — w wieku około 60 dni — aż do wysyłki do rzeźni. W przypadku strategii CH, podczas fal upałów świnie otrzymywały taką samą standardową dawkę paszy, ale podzieloną na dwa odpasania dziennie — rano i po południu — zamiast standardowych trzech. W przypadku strategii R+R świnie otrzymywały o 10% mniej paszy niż zwykle podczas fali upałów, przy zachowaniu trzech odpasów dziennie. Następnie, po zakończeniu upałów, ilość paszy była stopniowo zwiększana (+3,5% dziennie), aby zrekompensować wcześniejszy deficyt, po czym wracano do standardowego programu żywienia. Poza okresami wysokich temperatur wszystkie zwierzęta otrzymywały tę samą paszę w formie płynnej według identycznego programu: 45 g paszy na kilogram masy ciała na początku tuczu, z codziennym zwiększaniem dawki o 35 g aż do maksymalnie 2,55 kg dziennie.

…ale dwa zupełnie różne lata

W 2023 roku odnotowano dwie naturalne fale upałów trwające po trzy dni, gdy zwierzęta miały odpowiednio 79 i 138 dni życia. Średnia temperatura wynosiła wówczas odpowiednio 28,2 °C i 28,4 °C. Natomiast w 2024 roku nie wystąpiły naturalne fale upałów, dlatego epizod wysokiej temperatury zasymulowano poprzez ogrzewanie kojców przez 3 dni, gdy świnie miały 131 dni życia, osiągając średnią temperaturę 27,6 °C w tym okresie.

Pobranie paszy w każdym kojcu rejestrowano codziennie. Świnie ważono indywidualnie na czczo na początku tuczu, podczas przejścia z paszy grower na paszę finisher (przy masie ciała około 65 kg) oraz przed wysyłką do rzeźni. Dodatkowo ważono całe kojce przed i po falach upałów oraz po zakończeniu etapu ponownego zwiększania dawki paszy.

Wykrywanie i prognozowanie fal upałów wspierała aplikacja CLIMAT BAT, opracowana przez Izbę Rolniczą Bretanii. Narzędzie to wykorzystuje dane meteorologiczne oraz lokalizację gospodarstwa do obliczania Wskaźnika Stresu Cieplnego (HSI) dla zwierząt na kolejne 6 dni, uwzględniając ich stan fizjologiczny. Jeśli w najbliższych dniach istnieje ryzyko wystąpienia stresu cieplnego, użytkownik otrzymuje odpowiednie powiadomienia.

Porównywalne wyniki produkcyjne

W całym okresie tuczu nie stwierdzono istotnych różnic między obiema strategiami w żadnej z dwóch grup. Średnie dzienne pobranie paszy było praktycznie identyczne. Średni dobowy przyrost masy ciała wyniósł 928 g/dzień u świń z grupy CH wobec 922 g/dzień u świń z grupy R+R, a współczynnik wykorzystania paszy (FCR) wynosił odpowiednio 2,48 i 2,52. Nie stwierdzono również wpływu na zawartość mięsa chudego ani na wartość handlową tusz. Innymi słowy, wybór strategii żywienia podczas fal upałów nie wpłynął na wyniki produkcyjne ani ekonomiczne.

Tabela: Wyniki produkcyjne zwierząt w zależności od zastosowanej strategii żywienia w obu grupach.

Parametr1	CH	R+R	Analiza statystyczna2
			RSE	Strategia żywienia	Grupa	Strategia × grupa
Liczba kojców	20	20
Liczba świń	203	204
ADFI, kg/dzień	2.28	2.29	0.01	NS	***	NS
ADG, g/dzień	928	922	92	NS	NS	NS
FCR, kg/kg	2.48	2.52	0.10	NS	*	NS
% mięsa chudego	61.1	60.9	1.9	NS	***	NS

1 ADFI: średnie dobowe pobranie paszy, ADG: średni dobowy przyrost masy ciała, FCR: współczynnik wykorzystania paszy, % mięsa chudego: udział mięsa chudego w tuszy.
2 Analiza wariancji uwzględniająca wpływ strategii żywienia, płci, grupy oraz pomieszczenia, a także interakcje pomiędzy tymi czynnikami stałymi. Masa ciała na początku doświadczenia została uwzględniona jako współzmienna. Przedstawiono jedynie wartości p dla strategii żywienia, grupy oraz ich interakcji. RSE: resztowe odchylenie standardowe. NS: brak istotności statystycznej.

Wyniki zależały od wieku i masy ciała świń

Podczas pierwszej fali upałów (HW) w grupie 1, gdy świnie były jeszcze stosunkowo młode, strategia R+R pozwoliła uzyskać średni dobowy przyrost masy ciała porównywalny z grupą CH (923 g/dzień vs. 936 g/dzień), pomimo 10-procentowego ograniczenia dawki paszy. Wynikało to z nieco lepszego wykorzystania paszy w grupie R+R (niższy FCR: 2,11 vs. 2,31). W fazie ponownego zwiększania dawki paszy w grupie R+R nie zaobserwowano jednak wzrostu kompensacyjnego, dlatego po zakończeniu pierwszej fali upałów wyniki obu grup pozostały podobne.

Po drugiej fali upałów (HW) w grupie 1 oraz po fazie ponownego zwiększania dawki paszy (HW2 + RF) świnie z grupy R+R wykazywały tendencję do gorszych wyników niż zwierzęta z grupy CH – osiągały niższy ADG (859 vs. 949 g/dzień; P < 0,1) oraz wyższy FCR (2,98 vs. 2,72; P < 0,1). Pogorszenie to wydaje się wynikać z bardziej wyraźnego spadku przyrostów podczas fali upałów, spowodowanego ograniczeniem dawki paszy, bez jednoczesnej poprawy jej wykorzystania. Ponadto w fazie ponownego zwiększania dawki paszy ADG pozostawał niższy, co odzwierciedlało gorszą efektywność wykorzystania paszy pomimo większego jej pobrania.

W grupie 2 zaobserwowano podobne tendencje, jednak nie osiągnęły one istotności statystycznej, prawdopodobnie dlatego, że stres cieplny był symulowany i miał mniejsze nasilenie.

Różnice te nie wynikały z odmiennych temperatur podczas fal upałów, lecz z wieku i masy ciała świń w momencie ich wystąpienia.

Młodsze zwierzęta wydają się odnosić większe korzyści ze strategii R+R niż starsze.

Jak wykazał Renaudeau (2021), spadek ADG pod wpływem stresu cieplnego w dużym stopniu zależy od wieku i masy ciała zwierząt: cięższe świnie doświadczają wyraźniejszego pogorszenia tempa wzrostu z powodu większej produkcji ciepła metabolicznego.

W związku z tym wymagałyby bardziej restrykcyjnego ograniczenia dawki paszy, aby ograniczyć mechanizmy termoregulacyjne, zwłaszcza rozszerzenie naczyń obwodowych, które może pogarszać przepływ krwi do narządów wewnętrznych i negatywnie wpływać na zdrowie jelit. Natomiast strategia R+R, oparta na założeniu wzrostu kompensacyjnego, wydaje się bardziej odpowiednia dla młodszych świń, u których pobranie energii jest głównym czynnikiem ograniczającym tempo wzrostu.

Badanie potwierdza, że planowanie odpasów w chłodniejszych godzinach dnia jest prostym i skutecznym rozwiązaniem, pod warunkiem że dobowe wahania temperatury umożliwiają odpowiednio wysokie pobranie paszy w tym okresie. Z kolei czasowe ograniczenie dawki paszy, a następnie jej stopniowe zwiększanie, może być korzystne u młodszych świń, jednak skuteczność tej strategii jest ściśle uzależniona od etapu fizjologicznego zwierząt oraz ich potencjału do wzrostu kompensacyjnego. Potrzebne są dalsze badania w celu optymalizacji poziomu ograniczenia dawki paszy i protokołów ponownego żywienia, szczególnie w warunkach silniejszego stresu cieplnego.

Badanie przeprowadzono w ramach programu FERMADAPT, przy wsparciu finansowym Regionu Bretanii oraz ADEME.