Ochrona wątroby: skuteczna strategia ograniczania śmiertelności loch?

Wprowadzenie

Obecnie mierzymy się z trudną sytuacją dotyczącą śmiertelności loch, która staje się coraz poważniejszym problemem. Według Huang i wsp. (2025) śmiertelność wzrosła z 5,2% do 9,7% w okresie pięciu lat.

Śmiertelność loch stanowi koszt ekonomiczny, który często jest niedoceniany, a jednocześnie bezpośrednio wpływa na końcowy koszt produkcji. Straty ekonomiczne mogą sięgać nawet 595 euro na lochę (Muñoz i wsp., 2024).

Zmniejszenie śmiertelności o 1% może przynieść oszczędność w wysokości 11,05 euro na lochę.

Jednym z czynników utrudniających ograniczenie śmiertelności jest trudność w ustaleniu przyczyny upadków. W badaniu przeprowadzonym przez Varę (2025) stwierdzono, że:

• 93,4% loch wykazywało zmiany chorobowe w płucach,
• 39,4% miało zmiany w wątrobie i/lub śledzionie,
• 79,0% wykazywało zmiany chorobowe w pęcherzu moczowym.

Jednak nawet po zidentyfikowaniu zmian chorobowych postawienie właściwej diagnozy nadal stanowi wyzwanie.

Opis przypadku

Przypadek dotyczył fermy produkującej prosięta (Site 1) zlokalizowanej w Ejea de los Caballeros, utrzymującej 780 loch i pracującej w systemie produkcyjnym opartym na 4-tygodniowych grupach technologicznych. Na fermie użytkowano komercyjną linię loch będących mieszańcami ras Large White i Landrace, u których obserwowano niepokojący wzrost śmiertelności.

Początek problemu odnotowano na początku 2024 roku. Pomimo utrzymującej się stabilnej sytuacji zdrowotnej stada, ferma wykazywała niepokojąco wysoką śmiertelność loch, która narastała w ostatnich latach i dodatkowo ulegała pogorszeniu w okresach występowania problemów zdrowotnych, takich jak zakażenia wirusem PRRS.

Jak przedstawiono na rysunku 2, pierwszy kwartał 2024 roku charakteryzował się najwyższą śmiertelnością loch w ostatnich latach, osiągając poziom bliski 20%. Była ona nawet wyższa niż w pierwszym kwartale 2023 roku, kiedy na fermie wystąpiło ognisko zakażenia wysoce zjadliwym szczepem wirusa PRRS (Rosalia).

Kolejnym krokiem było określenie, w jakim okresie cyklu produkcyjnego dochodziło do upadków loch. Analiza danych potwierdziła, że lochy najczęściej padały w ostatniej jednej trzeciej ciąży oraz w pierwszym tygodniu po porodzie, przy czym największą liczbę przypadków odnotowano w okresie okołoporodowym, co przedstawiono na kolejnych rycinach.

Objawy kliniczne i wyniki sekcji zwłok

Na tym etapie przeprowadzono szczegółową ocenę sytuacji na fermie, obejmującą zarówno lochy padłe, jak i zwierzęta wykazujące objawy kliniczne odpowiadające wczesnym stadiom choroby. Odnotowano następujące obserwacje:

• Lochy zakwalifikowane do grupy wysokiego ryzyka (rysunek 1):
  • blade lochy o słabej kondycji ciała, jednak bez utraty apetytu,
  • brak gorączki,
  • wysoka śmiertelność wśród zwierząt wykazujących opisane objawy.

• Wyniki sekcji zwłok:
  • Brak owrzodzeń oraz innych zmian chorobowych w układzie pokarmowym i oddechowym.
  • Zmiany wątrobowe stwierdzono u większości sekcjonowanych loch (zdjęcie 2):
    • hepatomegalia (powiększenie wątroby),
    • krucha struktura wątroby,
    • pęknięcia wątroby.

Interwencja doraźna

Po wykluczeniu innych przyczyn na podstawie badań biochemicznych i laboratoryjnych oraz biorąc pod uwagę wysoki stopień uszkodzenia wątroby stwierdzany podczas sekcji zwłok, podjęto decyzję o zastosowaniu wodnorozpuszczalnej paszy uzupełniającej dla świń o właściwościach hepatoprotekcyjnych. Preparat podawano wszystkim lochom na fermie, niezależnie od etapu produkcyjnego, przez 15 dni. Po wdrożeniu programu odnotowano poprawę wyników – śmiertelność loch spadła do jednego z najniższych średnich poziomów obserwowanych w ciągu ostatnich pięciu lat. Interwencję przeprowadzono w kwietniu 2024 roku, co zaznaczono czerwonym okręgiem na rysunku 6.

Dodatkowo zaobserwowano, że po zakończeniu podawania preparatu (obszar zaznaczony na pomarańczowo) śmiertelność loch powróciła do wcześniejszych poziomów, co wskazuje, że uzyskany efekt nie utrzymywał się w czasie.

Opracowanie programu leczenia

Widząc, że suplement witaminowy przyczynił się do ograniczenia śmiertelności loch, opracowano ustrukturyzowany protokół postępowania, który miał zostać wdrożony na fermie jako długoterminowa strategia interwencyjna.

Na podstawie obserwacji terenowych określono okres największego ryzyka upadków loch i odpowiednio wyznaczono okno terapeutyczne obejmujące ostatni miesiąc ciąży oraz pierwszy tydzień po porodzie, co dało łączny czas podawania preparatu wynoszący 35 dni.

W celu zapewnienia dokładnego dawkowania zastosowano dozownik proporcjonalny napędzany przepływem wody, podłączony do zbiornika o pojemności 120 litrów. W zbiorniku przygotowywano roztwór preparatu witaminowego, mieszając go w proporcji 1 litr produktu na 1000 litrów wody. Następnie obliczono ilość produktu potrzebną na jedną lochę w trakcie całego programu podawania według następującego wzoru:

L produktu	=	1 L produktu	x	25 L wody	x	35 dni	= 0,875	L produktu
──────────		──────────		──────────				──────────
locha		1000 L wody		locha/dzień				locha

Aby uzyskać bardziej wiarygodne wyniki, doświadczenie przeprowadzono w miesiącach lipiec, sierpień i wrzesień. W każdej grupie technologicznej część loch losowo przydzielono do grupy otrzymującej preparat (grupa leczona), natomiast pozostałe zwierzęta stanowiły grupę kontrolną.

Wyniki

Jeżeli wyniki uzyskane podczas interwencji doraźnej były obiecujące, to rezultaty tego doświadczenia okazały się jeszcze bardziej imponujące. Jak przedstawiono w tabeli 1, śmiertelność w grupie leczonej wyniosła 1,61%, podczas gdy w grupie kontrolnej osiągnęła 7,46%.

Przyjmując śmiertelność w grupie kontrolnej jako 100% (15 padłych loch), grupa leczona (4 padłe lochy) wykazywała względną śmiertelność na poziomie 26,67%, co odpowiadało redukcji śmiertelności o 73,30%.

Tabela 1. Interpretacja wskaźnika śmiertelności oraz redukcji śmiertelności w zależności od grupy doświadczalnej

	Grupa leczona	Grupa kontrolna
Liczba loch w grupie	248	201
Liczba upadków przed porodem	2	9
Liczba upadków po porodzie	2	6
Łączna liczba padłych loch	4	15
Śmiertelność (%)	1,61	7,46
Śmiertelność względna	26,67%	100%
Redukcja śmiertelności	73,30%

Jeśli wyniki te zostałyby ekstrapolowane na całe badanie, można oszacować, że:

• gdyby ŻADNA z grup nie otrzymała preparatu, padłyby 33 lochy,
• gdyby OBA stada zostały OBJĘTE leczeniem, oczekiwano by jedynie 7 upadków, co oznaczałoby uniknięcie śmierci 26 loch i redukcję śmiertelności o 73,3%.

Ocena ekonomiczna / ROI

Na podstawie wyników badania oszacowano, że gdyby wszystkie lochy zostały objęte programem, udałoby się uniknąć śmierci 26 zwierząt, co przełożyłoby się na znaczące oszczędności ekonomiczne. Z drugiej strony należy uwzględnić koszty interwencji, obejmujące zarówno zakup preparatu, jak i koszty jego podawania. W tym przypadku całkowity koszt programu oszacowano na 806 euro. Zwrot z inwestycji (ROI) obliczono w następujący sposób:

	PRZYCHÓD − INWESTYCJA			(26 loch × 595 € / upadek) − (806 €)
ROI =	─────────────────────		ROI =	────────────────────────	= 18,19 €
	INWESTYCJA			806 €

Zmiany w czasie

Po zakończeniu badania, prowadzonego w miesiącach lipiec, sierpień i wrzesień, program został wdrożony dla całych grup technologicznych w ostatniej jednej trzeciej ciąży oraz w pierwszym tygodniu po porodzie. W rezultacie śmiertelność loch na fermie spadła do poziomów niższych niż obserwowane w poprzednich latach, co przedstawiono poniżej:

Ocena ryzyka

Przeprowadzono badanie kohortowe, w którym porównano kohortę zdrowych zwierząt poddanych działaniu badanego czynnika z kohortą zdrowych zwierząt niepoddanych temu działaniu.

Zgodnie z analizą przeprowadzoną przy użyciu programu WinEpi, u zwierząt poddanych leczeniu prawdopodobieństwo upadku było od 1,56 do 13,72 razy niższe. Oznacza to, że zastosowany wodnorozpuszczalny suplement paszowy można uznać za czynnik ochronny.

		Częstości obserwowane
		Zmienna ryzyka
		Narażone (grupa leczona)	Nienarażone (grupa kontrolna)	Razem
Status zdrowotny	Chore	4	15	19
	Zdrowe	244	186	430
	Razem	248	201	449
		Częstości oczekiwane
		Zmienna ryzyka
		Narażone (grupa leczona)	Nienarażone (grupa kontrolna)	Razem
Status zdrowotny	Chore	10,49	8,51	19
	Zdrowe	237,51	192,49	430
	Razem	248	201	449

Wnioski

Wykazano, że niektóre produkty, takie jak zastosowany w tym przypadku wodnorozpuszczalny suplement paszowy zawierający witaminy z grupy B, witaminę E, witaminę C, chlorek choliny oraz ekstrakt z karczocha, mogą przyczyniać się do ograniczenia śmiertelności loch. Poszczególne składniki preparatu są zalecane do wspierania zwierząt w warunkach niedoborów, stresu lub rekonwalescencji, przy czym najważniejsze ich funkcje obejmują:

• Witaminy z grupy B:
  • niezbędne dla prawidłowego metabolizmu,
  • uczestniczą w tworzeniu krwinek czerwonych,
  • wspierają funkcjonowanie układu nerwowego,
  • poprawiają wzrost oraz wyniki rozrodu.
• Witamina E:
  • działa jako przeciwutleniacz,
  • poprawia odpowiedź immunologiczną i zdrowie reprodukcyjne.
• Witamina C:
  • ogranicza skutki stresu i wspiera zdrowie tkanek,
  • wzmacnia funkcjonowanie układu odpornościowego,
  • wspomaga utrzymanie równowagi metabolicznej u zwierząt w gorszej kondycji.
• Chlorek choliny:
  • zapobiega stłuszczeniu wątroby,
  • ułatwia transport lipidów.
• Ekstrakt z karczocha:
  • stymuluje funkcjonowanie wątroby i procesy detoksykacyjne,
  • poprawia trawienie tłuszczów,
  • ogranicza toksyczne działanie mykotoksyn i leków.

Choć nie jest w pełni zasadne określanie tego rozwiązania mianem leczenia konkretnej jednostki chorobowej, jego działanie hepatoprotekcyjne wspiera funkcje metaboliczne loch i przyczynia się do poprawy ogólnego stanu zdrowia zwierząt.

Badanie przeprowadzono w ramach inicjatywy INNOVA firmy Vall Companys.