Jak zwalczać stres cieplny u świń

Joaquin Llorente De Frutos
10-lip-2026 (2 dni temu)

W tym artykule przeanalizujemy, w jaki sposób zmiany klimatyczne mogą pośrednio obniżać wyniki produkcyjne i reprodukcyjne zwierząt poprzez wpływ na jakość upraw, zmianę rozmieszczenia patogenów oraz oddziaływanie na dostępność wody.

Bezpośrednio powodują one stres, definiowany jako nieswoista reakcja fizjologiczna na wymagania środowiskowe, zaburzająca homeostazę i prowadząca do problemów zdrowotnych, zmian behawioralnych oraz obniżenia efektywności rozrodu.

W tym roku fermy doświadczą szoku termicznego , który może być bardziej nasilony niż w poprzednich latach, ze względu na łagodne temperatury utrzymujące się jeszcze kilka dni temu, co nie dało zwierzętom możliwości mniej lub bardziej skutecznej aklimatyzacji do wysokich temperatur.

Stres cieplny sprawia, że świnie są szczególnie podatne ze względu na ograniczoną zdolność do odprowadzania ciepła z organizmu, a selekcja genetyczna ukierunkowana na zwiększenie wydajności produkcyjnej dodatkowo zmniejszyła ich tolerancję na wysokie temperatury. Produkcja ciepła wzrasta wraz z poprawą wyników produkcyjnych, w efekcie czego dzisiejsze linie genetyczne produkują o 30% więcej ciepła niż w latach 80. XX wieku. Powoduje to obniżanie się zakresu temperatury termoneutralnej na przestrzeni lat w tempie 1% rocznie.

Skutki fizjologiczne

Stres cieplny występuje, gdy temperatura otoczenia przekracza zdolność świni do odprowadzania ciepła z organizmu. Świnie nie mają funkcjonalnych gruczołów potowych; posiadają bardzo małe płuca w stosunku do masy ciała oraz stosunkowo grubą warstwę tłuszczu podskórnego, która utrudnia oddawanie ciepła; dlatego regulacja temperatury ich ciała opiera się na mechanizmach takich jak konwekcja, promieniowanie i parowanie.

Fizjologiczne skutki stresu cieplnego obejmują:

Zwiększoną częstość oddechów (ziajanie), przyspieszenie akcji serca.
Rozszerzenie naczyń krwionośnych obwodowych.
Zmiany pozycji ciała (leżenie na boku, wyciągnięte kończyny).
Drżenia mięśniowe i apatię.
Zwiększone pobranie wody i zmniejszone pobranie paszy.

Wpływ na produkcyjność i rozród

Stres cieplny ma istotny wpływ na produkcyjność i rozród świń.

Wpływ na wyniki produkcyjne obejmuje:

Zmniejszenie przyrostów masy ciała (nawet o 3–4 kg/zwierzę/rok).
Pogorszenie wykorzystania paszy. Niższą jakość tuszy.
Zwiększenie liczby martwo urodzonych prosiąt oraz wzrost śmiertelności zarodkowej.

Pod względem wpływu na rozród stres cieplny może:

Zmniejszać płodność knurów.
Obniżać wskaźnik zapłodnień u loch.
Zmniejszać produkcję mleka o 20–25%.
Pogarszać kondycję loch przy opuszczaniu porodówki, prowadząc do powtórek rui i poronień we wczesnym okresie ciąży.
Ogólnie zwiększać liczbę dni nieprodukcyjnych (NPD) (Non-Productive Days).

Konsekwencje ekonomiczne

Stres cieplny może negatywnie wpływać na produkcyjność loch, prowadząc do wzrostu liczby dni nieprodukcyjnych (NPD) nawet o +0,8 dnia (Rysunek 1), wydłużenia okresu od odsadzenia do pierwszego krycia (WFSI) o +2,45 dnia (Tabela 1) oraz zwiększenia śmiertelności prosiąt przed odsadzeniem o 1,3 prosięcia (Rysunek 2). Może również skutkować obniżeniem plenności w kolejnym miocie oraz zmniejszeniem masy ciała prosiąt przy odsadzeniu o 0,7–1,0 kg (Rysunek 3). Efekty te oznaczają stratę ekonomiczną na poziomie 6–10 € na lochę, według naszych własnych obliczeń (Rysunek 4).
Rysunek 1. Okres od odsadzenia do krycia w poszczególnych miesiącach roku. Źródło: PigChamp Pro Europa

Tabela 1. Wpływ fermy i sezonu krycia na wyniki produkcyjne. Galé i wsp., 2015

	n	FR %	TB	TBA	SB	PW	NBM %	PWM %	FR	WFSI (dni)
Ferma
A	52	82.76^b	11.6^b	10.76	0.84	9.85^b	7.28	8.12	3.95^a	11.71^a
B	45	87.64^a	12.16^a	11.18	1.01	10.29^a	8.03	9.15	0.85^b	9.23^b
SEM		1.68	0.16	0.16	0.01	0.12	0.80	0.97	0.27	0.63
Sezon krycia
Jesień	26	86.83^a	11.70	10.86	0.83	9.93	7.11	9.1	2.11^ab	10.23^ab
Lato	22	82.29^b	12.18	11.28	0.96	10.38	7.74	8.4	3.15^a	12.40^a
Zima	24	90.22^a	12.10	11.2	0.89	10.15	7.35	9.07	1.63^b	8.69^b
Wiosna	25	81.46^b	11.54	10.55	1.01	9.81	8.42	7.98	3.21^a	11.12^a
SEM		1.50	0.23	0.23	0.14	0.17	1.16	1.43	0.27	0.91
p E <		0.045	0.017	0.07	0.22	0.01	0.51	0.48	0.0001	0.0033
p EC <		0.038	0.16	0.09	0.81	0.10	0.86	0.93	0.011	0.043
pE×EC		0.47	0.14	0.044	0.88	0.09	0.66	0.41	0.09	0.57
cov tl		0.87	0.38	0.36	0.65	0.29	0.75	0.93	0.76	0.65

n = liczba grup loch, SEM = błąd standardowy średniej. NBM = śmiertelność prosiąt noworodków (przy urodzeniu); PWL = śmiertelność prosiąt przed odsadzeniem (od urodzenia do odsadzenia). Śmiertelność prosiąt podczas laktacji analizowano w grupach loch, w których prosięta nie były ani odsadzane od matek zastępczych, ani adoptowane: odpowiednio 52 i 39 grup w fermach A i B oraz 25, 20, 24 i 22 grupy odpowiednio jesienią, latem, zimą i wiosną.

Rysunek 2. Zmiany śmiertelności prosiąt w poszczególnych miesiącach. Źródło: PigChamp Pro Europa

Rysunek 3. Masa ciała prosiąt przy odsadzeniu w poszczególnych miesiącach roku (dane wewnętrzne).
Rysunek 4. Szacowana strata ekonomiczna na lochę (dane wewnętrzne)

Strategie zapobiegania

W celu ograniczenia skutków wysokich temperatur zaleca się następujące strategie:

Zarządzanie środowiskiem:
- Poprawa wentylacji naturalnej lub mechanicznej.
- Stosowanie systemów zamgławiania, zraszaczy lub paneli ewaporacyjnych.
- Izolacja termiczna dachów i ścian.
Dostosowane żywienie:
- Podawanie bardziej strawnych dawek pokarmowych o niższej koncentracji energii w chłodniejszych porach dnia.
- Zwiększenie liczby odpasów dla loch karmiących.
- Suplementacja elektrolitami i przeciwutleniaczami.
Zarządzanie wodą:
- Stały dostęp do świeżej, czystej wody, ze szczególnym uwzględnieniem jej temperatury.
- Zwiększenie liczby poideł.
Zarządzanie warunkami utrzymania:
- Zmniejszenie obsady zwierząt.
- Unikanie intensywnych zabiegów i przemieszczania zwierząt w najgorętszych godzinach dnia.
Genetyka:
- Selekcja zwierząt o bardziej efektywnej odpowiedzi termoregulacyjnej.

Wnioski

Stres cieplny u świń jest poważnym wyzwaniem wymagającym wdrożenia skutecznych strategii zarządzania i profilaktyki. Zrozumienie fizjologicznych, produkcyjnych i reprodukcyjnych skutków stresu cieplnego, a także jego konsekwencji ekonomicznych, jest niezbędne dla zapewnienia dobrostanu zwierząt oraz rentowności produkcji trzody chlewnej.

Mając to na uwadze, oprócz wszystkich wymienionych powyżej zasad zarządzania pomocne mogą być kombinacje dodatków funkcjonalnych ukierunkowanych na ograniczenie negatywnych skutków stresu cieplnego z perspektywy żywieniowej, zmniejszenie problemów reprodukcyjnych u loch oraz poprawę wyników w tuczu.